تاریخچه فاروج
فاروج قبلاً فرجآباد نامیده میشد. گفته شده فاروج را شخصی به نام فرجالله بنا نهاده، به طوری که در بین عموم رواج هست در حدود ۱۲۰۰ سال پیش و در زمان هارون الرشید در آن زمان که هنوز برمکیان، مورد غضب وی قرار نگرفته بودند، خلیفه عباسی طی سفری از منطقه جنگلی فاروج، فرجالله سردار نامی برمکیان را مأمور آباد کردن منطقه فاروج که جنگل داشته و خوش آب و هوا بوده، میکند.
در دوران معاصر نام شهر تغییر کرد و فارِج نامگذاری شد اما در بین جوانان و عموم نام فاروج در گفتمان محاورهای بیشتر استفاده می شد، در نهایت نام شهر به فاروج تغییر یافت.
روستای استاد در جنوب این شهر قدمتی طولانی دارد و درکتاب احسن التقاسیم آورده، مرکز حکومت پارت در این منطقه بوده است. در دوران تیموری در فاروج مسجدی همزمان با مسجد گوهرشاد ساخته شد که اکنون هم وجود دارد. روستای خسرویه دراین شهرستان نیز تاریخی بوده و در آن سنگ قبرهایی با تاریخ ۷۴۷ ه.ق وجود دارد که با خطی زیبا نوشته و بر روی آن نقوش اسلیمی نگاشته شده است. قوچان قدیم همان روستای خبوشان فاروج است که قدمت طولانی دارد. زبان اصلی مردم فاروج فارسی، کرمانجی و ترکی خراسانی است.
ترکهای فاروج طایفه ای هستند از ایل افشار که از طرف شجاع الدوله (حاکم قوچان) در فاروج مستقر شدهاند.
کردهای فاروج نیز از ایل زعفرانلو هستند، یازده ایل کرمانج در اطراف فاروج مستقر شدهاند؛ اکثر این ایلها در مناطق ییلاقی و کوههای اطراف فاروج مانند کوههای شاهجهان، کیسمار، سیاه دشت و کوه فاطمه مستقر هستند.
به طور کلی شرایط زیست محیطی و اقلیمی فاروج برای ایجاد مراکز سکونتی بسیار مناسب است. پراکندگی فراوان تپهها، محوطههای و ابنیه باستانی در بخش های مختلف این شهر از دورهٔ پیش ازتاریخ تا دورهٔ اسلامی گواه این مدعا است.
تپه یام به عنوان یکی از کهنترین و گستردهترین استقرارگاههای باستانی خراسان شمالی نشان دهندهٔ شکوفایی منطقه در دوران پیش از تاریخ است. وجود مراکز سکونتی و قلعههای نظامی _ تجاری دورهٔ اشکانی و ساسانی در فاروج، از قبیل محوطهٔ وسیع ویرانشهر حاکی از حضور فعال اقوام اشکانی و ساسانی در پهنهٔ این شهرستان است.
آثار تاریخی و باستانی فاروج
بر اساس شواهد موجود شهرستان فاروج دارای قدمتی چند هزار ساله است؛ تپه و محوطههای باستانی مانند تپه طویل که قدمت آن را هزاره اول قبل از میلاد دانستهاند، تپه خلق آباد که در داخل شهر فاروج واقع شده قدمت آن به هزاره دوم قبل از میلاد میرسد و تپه یام که قدمت آن مربوط به دوره نوسنگی است و در ده کیلومتری فاروج قرار دارد؛ همه نشان دهنده قدمت باستانی این شهرستان هستند.
شهر باستانی خبوشان که در کتابهای فراوان تاریخی به آن اشاره شده در ۱۲ کیلومتری شهر فاروج فعلی قرار دارد؛ شهری قدیمی که شامل بخشهای خبوشان فعلی، تپه قز بی بی، تپه کهنه حصار، تپه امامزاده عبدالله، حصاراندف، گوهرقلعه، گبه قلعه و ویران شهر بودهاست و خواجهها که در قرون وسطی آنها را خوجان میگفتند خبوشان را در دفاتر و دیوان استو نوشتهاند و اعراب هم به خبوشان استو گفتهاند.
روستای استاد در بیست و پنج کیلومتری فاروج است؛ مردم این روستا فارسی زبان هستند و در کنار روستا قلعه کهنه وجود دارد که باقیمانده پایه دیوارههای سنگی قدیمی بوده و در کاوشها سکه هائی از زمان بهرام گور در این منطقه پیدا شده است. این روستا گبرنشین یعنی زرتشتی بودهاند و محلی به نام عبادتگاه مهرپرستان هم در این روستا وجود دارد؛ در قبرستان قدیمی روستای باستانی استاد که وسعت زیادی دارد؛ سنگ قبرهایی وجود دارد که طول آنها به ۱٫۵ متر و ارتفاع آن به ۰٫۵ متر میرسد و نقوش و نوشتههای جالبی که بعضی از نوشتهها به صورت شعر است، بر روی این سنگ قبرها وجود دارد، سنگ قبر خواجه شمس الدین و برادرش عبدالرزاق از امرای سربداران نیز در این گورستان است.
پارتها مدت کوتاهی در حوزه فاروج سلطنت و حکومت داشتند و سپس محل مرکز حکومت خود را از این حوزه انتقال دادهاند، با توجه به جریانهایی که تا حدودی ثبت شده؛ این مرکز میبایستی یا در روستای استاد فعلی یا در خبوشان باشد و نامهایی که به ارسکا یا ارساک نزدیک بودند بر اثر طول زمان از بین رفتهاست.
روستای خسرویه
روستای خسرویه از توابع شهر فاروج است که در دامنه کوه جهانشاه قرار دارد و از جاهای دیدنی فاروج خراسان شمالی به حساب میآید. این روستا در زمستانها بسیار سرد است و در تابستانها آبوهوایی معتدل دارد. منظرههای طبیعی مثل باغهای میوه، استخرهای پرورش ماهی، چشمهها و رودخانهها از جاذبههای طبیعی روستای خسرویه هستند اما شناخته شدهترین جاذبه طبیعی این روستا غاری تاریک است که فضای داخل آن سرد و خنک میباشد و مانند یخچالی طبیعی کف آن از یخ تشکیل شده است. قلعه سنگی، گورستانی تاریخی و آرامگاه امامزاده بابا از آثار تاریخی و دیدنی این روستا به حساب میآیند.
حمام استاد
حمام استاد از جمله بناهای تاریخی متعلق به دوران صفویه است که در شهر فاروج قرار دارد. این حمام از نوع حمامهای زیرزمینی با سقف گنبدی است که نور آن بهوسیله روزنههای روی سقف تأمین میشود. مصالح مورد استفاده در ساخت حمام سنگ و ساروج است. بخشهای تشکیلدهنده حمام شامل ورودی، سربینه هشت ضلعی، مخزن آب و خزینه میشود. این حمام تاریخی در سال ۱۳۸۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. حمام استاد را میتوان یکی از جاهای دیدنی فاروج دانست که تاریخ و قدمت فاروج را نشان میدهد.
آبشار اسفجیر
آبشار اسفجیر از جاذبههای طبیعی شهر فاروج است که در روستایی با همین نام قرار دارد. بعد از گذشتن از روستا و با یک ساعت پیادهروی آبشار اسفجیر قابل مشاهده است. مسیر پیادهروی در درهای عمیق با رودخانه و طبیعتی سرسبز و خرم قرار دارد و همین مسیر نیز جزو جاذبه های گردشگر فاروج محسوب میشود. دیوارههای دره ارتفاعی بیش از ۲۰۰ متر دارند و آبشار از این دره سرازیر میشود. برای رسیدن به بالای دره و سرچشمه آبشار تجهیزات کوهنوردی مورد نیاز است. اطراف آبشار پوشیده از گیاهان خودرو و وحشی است که زیبایی دوچندانی به محیط بخشیدهاند.
قلعه علی آباد
قلعه تاریخی علی آباد در 2 کیلومتری روستای یام، واقع در شهرستان فاروج قرار گرفته است. این قلعه درمیان دشتی بسیار هموار و مسطح قرار دارد. این قلعه یکی از آثارهای باستانی ایران بوده که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه یام
اگر به دنبال یکی از کهنترین و قدیمی ترین آثار باستانی شهرستان فاروج است، تپه یام گزینهای مناسب برای شما است. این منطقه بزرگترین محوطه شناسایی شده در دره رود اترک علیا در استان خراسان شمالی به حساب میآید.
Thursday, 4 June , 2026